De stichting

STICHTING FORT SABINA.NL

Doel stichting

Als doel heeft de stichting de instandhouding, het beheer en de exploitatie van Fort Sabina. De stichting verricht daarvoor alles wat hiermee verband houdt en bevorderlijk kan zijn.

Samenwerking met Staatsbosbeheer, Provincie Noord-Brabant en Gemeente Moerdijk

Voor de realisatie van de doelstellingen is relevant dat Fort Sabina is gemarkeerd als groot militair erfgoed door de Provincie Noord-Brabant, dat voor de volgende generatie behouden moet blijven. Het Fort maakt onderdeel uit van de Brabantse Zuiderwaterlinie, onderdeel stelling van Willemstad.

Staatsbosbeheer is eigenaar van het Fort. Deze organisatie verpacht het Fort aan de gemeente Moerdijk. De stichting heeft met de gemeente Moerdijk een exploitatieovereenkomst afgesloten, deze loopt tot 17 december 2026. Momenteel wordt een nieuwe exploitatieovereenkomst opgesteld. 

Samen met de Provincie Noord Brabant en de gemeente Moerdijk draagt de stichting zorg voor de uitvoering van het ontwikkelplan voor de instandhouding en het herstel van het Fort. Daarvoor is in 2018 een samenwerkingsovereenkomst getekend en zijn er gelden beschikbaar gesteld door de provincie.

Activiteiten stichting

De ambitie is het Fort een markant punt te laten zijn en blijven op de Zuiderwaterlinie, waar altijd wat te beleven valt. Naast de herstelwerkzaamheden aan het Fort die 10 jaar in beslag zullen nemen, organiseert de stichting maandelijks activiteiten en is er horeca gevestigd op het Fort.

De herstelwerkzaamheden zijn in 2018 gestart met het opknappen van de kazerne fase 1. In de periode 2020 - 2025 is kazerne fase 2 en het poortgebouw aan de beurt, waaronder de gevelrenovatie van de kazerne. Met extra verkregen middelen in 2023 worden in de periode 2024 - 2027 de gebouwen rond het Terreplein en de Botenloods opgeknapt. 

Bij de Brasserie kunnen bezoekers terecht voor een hapje en drankje, maar ook voor trouwen, feesten, partijen en groepsarrangementen. De stichting biedt ook zakelijke arrangementen aan, zoals vergaderen, teambuilding, bedrijfspresentaties en bedrijfsuitjes.

Jaarlijks wordt een agenda vastgesteld met de activiteiten voor de twee programmalijnen:

• cultuur & creatie (het zijn van een cultureel epicentrum in westelijk Noord-Brabant)
• natuur & educatie (het leren en mogen verwonderen over de natuur en duurzaamheid)

Deze agenda biedt maandelijks leuke en interessante activiteiten rond de volgende drie thema's:

• historie op het Fort, waaronder rondleidingen, fortexposities, fortworkshops en fortlezingen over diverse onderwerpen, het natuurlab en jaarlijks een groot militair event;
• beleving op het Fort beleving van het erfgoed via bijv. vestingsdagen, bevrijdingsdagen, erfgoeddiner, kleinkunst, cabaret, muziekcafé, toneelcafé, theater, muziek, kleinschalige festivals, schrijvers aan het woord;
• kunst op het Fort met de maandelijkse kunstexposities, de Fotobiennale Zuiderwaterlinie en de kunstweek in september.

Bestuur stichting

De stichting wordt bestuurd door een bestuur bestaande uit tenminste drie leden. Het bestuur ontvangt geen vergoedingen anders dan een kostenvergoeding voor redelijkerwijs gemaakte kosten door een bestuurslid in de uitoefening van zijn functie.

Per 31 december 2025 is het bestuur als volgt samengesteld:

Ans Wijtvliet (voorzitter)
Lesley Herbert (secretaris)
Jan Mutsaers (penningmeester)

Vrijwilligersorganisatie

De stichting is een professionele vrijwilligersorganisatie. Zonder vrijwilligers heeft de stichting geen bestaansrecht. Zowel op herstel en onderhoud, als voor de programmering zijn tal van vrijwilligers nodig. Het vrijwilligersbeleid van het bestuur wordt uitgevoerd door de coordinator vrijwilligers. Deze is tevens  lid van het bestuur. Naast het bestuur zijn er zeven werkgroepen actief, waarbij tenminste één van de bestuursleden de linking pin is. In 2025 is in overleg met de vrijwilligers het vrijwilligersbeleid herzien. 

Andere samenwerkingspartners

Naast de samenwerking voor de instandhouding van het fort met de provincie Noord-Brabant, gemeente Moerdijk en Staatsbosbeheer heeft de stichting nog andere samenwerkingsverbanden. Voor de horeca op het fort is inmiddels een nieuwe samenwerkingspartner gevonden, die per 29 mei is gestart. Als onderdeel van de Zuiderwaterlinie werkt de stichting samen met deze organisatie en andere ondernemers uit het (voormalig) Waterpoortgebied en de Zuiderwaterlinie. Voor de programmering werkt de stichting samen met visit-Moerdijk. Voor het participatieproject werkt de stichting samen met de gemeente Moerdijk en het werkplein.

BELEIDSPLAN MET 5 PIJLERS 

Instandhouding en herstel Fort : voor de volgende generatie

Het Fort blijft intact in zijn rauwe versie. In samenwerking met de Provincie Noord-Brabant en gemeente Moerdijk worden in vier fasen in de periode 2018-2027 forse investeringen gepleegd om het militair erfgoed op Fort Sabina te herstellen.

Markant erfgoed waar altijd wat te beleven valt : verbinding cultuur en natuur

Het Fort is het cultureel-creatief epicentrum van Westelijk Noord-Brabant. Themagewijs worden jaarlijks exposities, rondleidingen, ontdekkingstochten en geprogrammeerde activiteiten aan het publiek aangeboden. Het Fort is in het seizoen tenminste vier dagen voor bezoekers toegankelijk . De horeca is in het weekend geopend en op afspraak door de week. Op afspraak is het voor bedrijven, particulieren en clubs mogelijk om het Fort ook buiten de publieke openingstijden te bezoeken of een arrangement af te nemen. Bezoekers vinden hun weg naar het Fort via goed toegankelijke wegen en fiets- en wandelpaden. Op het Fort streven we naar zoveel mogelijk toegankelijkheid ook voor mindervaliden. Gastvrijheid, levend erfgoed, zorg voor de natuur en duurzaamheid zijn bij de ontwikkeling van plannen en activiteiten kernwaarden.

Sociaal ondernemerschap met beleid: werken, leren, doen

Als sociaal ondernemer bieden wij werkpleiners op het Fort werk aan, dat ertoe doet en waar zij trots op kunnen zijn. De stichting entameert diverse teams van vrijwilligers om een gedegen basis te vormen voor de ondersteuning van het beheer en de activiteiten op het Fort. HBO en MBO leerlingen krijgen de mogelijkheid om te leren en ervaring op te doen op het Fort.

Duurzaamheid : natuur en milieu ; ontdekken, onderzoeken en doen

In aanmerking genomen het gebruik, zorgt de stichting dat door een goed landschapsbeheer insecten en vleermuizen een goede habitat vinden op het Fort. Met die natuurlijke leefomgeving als basis wordt op termijn op het Fort een educatief programma aangeboden aan leerlingen voor de basisscholen in de regio. Daarnaast streeft de stichting naar een energieneutrale modus voor het Fort op termijn en bij het herstel van het Fort wordt gekozen waar dat kan voor materialen met een kleine footprint.

Zichtbare verbinding Zuiderwaterlinie

Het Fort is onderdeel van de Zuiderwaterlinie en ligt in een van de vijf stellingen van deze linie: de stelling van Willemstad. Het Fort is samen met het Mauritshuis in Willemstads trekker in de West-Brabantse regio voor het zichtbaar maken van het verhaal over en achter de Zuiderwaterlinie. In het entreegebied en de Canonkamer wordt deze verbinding zichtbaar gemaakt.

ACTIVITEITENVERSLAG 2025

Programmering & Horeca

In 2025 kleinschalige programmering vanaf maart 2025 op fort Sabina. Van kleine concerten, rondleidingen, schrijvers aan het woord, als ook het Natuurlab voor kinderen. De roofvogelshows, in oktober in combinatie met het Natuurlab, waren weer een succes, als ook de batscanavonden. De kunstweek begin september trok volop bezoekers en ook konden mensen inschrijven op allerhande creatieve workshops in deze week. In november is voor de eerste maal het voor het fort grote evenement Operation Rebound gehouden. Een succesvolle productie in samenwerking met de heemkundekringen en Dutch Polar Beers. Ruim 140 vrijwilligers deden mee en 1500 bezoekers bezochten het evenement op de terreinen binnen en buiten de poort. De horeca was in 2025 open van woensdag tot en met zondag. Het contract met de voormalige horeca-exploitant was eind 2024 opgezegd vanwege wanbetaling. De nieuwe horeca-exploitant is eind mei 2026 gestart.  

Gebouwen & Exposities

Wat betreft de instandhouding van het fort werd in 2018 officieel gestart met een aantal herstelprojecten. Parkeerterrein, Poortgebouw, Brasserie en diverse exposities zijn gereed. Eind 2024 is gestart met het herstel van de botenloods. Dat wordt in het derde kwartaal van 2026 afgerond. Het herstel is mogelijk dankzij een forse bijdrage van de Provincie van 1,1 mln. Kazerne fase twee, met onder andere de plaatsing van glazen wanden is nog doorgelopen in 2025 en begin 2026 afgerond. Onderzoek naar het herstel van de bebouwing aan het Terreplein werd opgestart, maar ook weer stopgezet. De stichting beziet samen met de Provincie hoe de middelen in te zetten; ook daarvoor werd nl. een bijdrage van de Provincie van 0,8 mln euro ontvangen. De inrichting van de expositie Schuilplaats F werd voor fase 1 afgerind. Daarvoor werden bijdragen voor het kunnen uitvoeren daarvan ontvangen van o.a. De Mastboom-Brosens Stichting. 

Vrijwilligers & participatieproject

Aan het Fort zijn eind 2025 ruim 30 vrijwilligers verbonden in diverse werkgroepen. De vrijwilligers zijn actief met onderhoud en herstel van het fort, rondleidingen en historisch archief, het activiteitenprogramma, landschapsbeheer, groenbeheer en de bedrijfsvoering van het fort. Begin 2025 is een grote wervingscampagne opgezet voor het aantrekken van nieuwe vrijwilligers. Dat was een groot succes met de komst van meer dan 10 vrijwilligers. In 2025 vertrok echter ook een aantal vrijwilligers omdat zij het niet eens waren met het beleid van de stichting om het contract met de horeca op te zeggen. De wel actieve vrijwilligers hebben ondanks het turbulente jaar hun beste beentje voorgezet om alles van rondleiding tot onderhoud en de evenementen tot een succes te maken. 

Het fort heeft een participatieproject. In 2025 waren er gemiddeld 10 personen aan het werk voor een of meer dagen per week. 

Onderstaand de exploitatie en beheer van het Fort in cijfers, ontleend aan de jaarrekening 2025

BALANS PER 31 DECEMBER 2025

STAAT VAN BATEN EN LASTEN 2025

Gebeurtenissen na balansdatum 

Vanwege wanbetaling door de horeca heeft de stichting een forse afboeking op de openstaande vorderingen in 2024 en 2025 moeten doen. Dat heeft helaas tot gevolg gehad dat een deel van de ter beschikkig gekomen middelen uit activiteiten niet konden worden ingezet voor herstel  van het erfgoed en evenementen. De gerechtelijke uitspraak in april 2026 heeft in ieder geval  geleid tot de betaling van een deel van de schuld en voor de stichting van belang: het vertrek van het fort door de rechter opgelegd aan de voormalige horeca-exploitant, zodat met een andere samenwerkingspartner voor de horeca kan worden doorgegaan per eind mei 2026. 

Toelichting op de balans en staat van baten en lasten

De exploitatie van de stichting is nog steeds kleinschalig van karakter. De horeca en de organisatie van een aantal activiteiten is uitbesteed. Daar tegenover staat een gebruiksvergoeding. De investeringen in herstel van het fort worden grotendeels gesubsidieerd door de overheid of uit andere bronnen. Deze subsidies worden in mindering gebracht op de investeringsbedragen. In 2025 is het grote herstelproject voor de botenloods gestart en geleid tot forse uitgaven ten laste van het geoormerkte budget. De gelden onder de post reserves en fondsen zijn voor een groot deel niet vrij beschikbaar, deels omdat het bestemmingsreserves zijn en deels omdat deze bestaan uit fondsen en herwaarderingsreserves. De vrij beschikbare algemene reserve bedraagt slechts een gering percentage van het bedrag (8%) aan reserves en fondsen. 

ANBI Status & Gift schenken voor de instandhouding van het Fort ?

Wilt u een gift aan de stichting overmaken? Onze Stichting heeft de ANBI-status. Het ANBI publicatieformulier IB1101Z3FOL treft u hier aan. Alle giften komen altijd 100% ten goede aan het doel waarvoor gegeven. U kunt dan contact opnemen met ons via het emailadres Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. . Het RSIN-nummer van de stichting is 851554052.

Lid worden van het Genootschap 1811 ?

Als u het Fort wat langduriger een goed hart in financiële zin wil toedragen dan kunt u lid worden van het genootschap 1811. Dan betaalt u jaarlijks een bijdrage. Wilt u hier meer over weten klik dan hier.

 Vrijwilliger worden op het Fort ?

Wilt u niet in geld, maar in een extra paar handen uw bijdrage leveren. Ook dat kan. Voor meer informatie kijk op de pagina Vrijwilligers op deze website of mail naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.