1944-1945: WO II: Strijd om de Westhoek

Strijd in de Westhoek

Na de verwoestende Slag om Woensdrecht en de Slag om de Schelde, bevrijden op 27 oktober 1944 de Canadezen Bergen op Zoom. De Duitsers zijn niet verslagen, ze trekken zich steeds verder naar het noorden terug, om zich dan weer in te graven en slag te leveren tegen de oprukkende geallieerde troepen. Ze gebruiken de brug bij Moerdijk en de haven van Willemstad om te vluchten, maar ze willen tijd winnen voor de terugtocht en daarom blijven ze vechten

Fort Sabina

Vanaf 31 oktober 1944 liggen Fijnaart en Heijningen onder geallieerd vuur. Een groot aantal inwoners van Heijningen en de omliggende dijken, vlucht naar fort Sabina. Het zijn er honderden, er worden aantallen genoemd van wel 800.

Voor meer informatie over de mensen die op fort Sabina hebben geschuild,verwijzen wij u naar onze digitale expositie "Schuilen op het fort":

  • Deel 1: Waarom schuilden mensen in november 1944 op fort Sabina. Met beelden van Omroep Brabant
  • Deel 2:Verhalen en portretten van verschillende mensen op het fort hebben geschuild

 

Operatie Rebound

Daarna vergroten de geallieerden de druk. In de avond van 2 november 1944 begint operatie Rebound. De Polen vallen aan bij Terheijden en Oosterhout. De Polar Bears vallen Stampersgat aan en bij Standdaarbuiten trekken de Amerikanen van de 104e divisie met bootjes de rivier de Mark over. Ze veroveren Standdaarbuiten en treffen daarna de Britten bij Fijnaart.

Op 2 en 3 november 1944 vallen geallieerde vliegtuigen Duitse stellingen aan in Dinteloord en Klundert. Door de bommen sneuvelen tientallen burgers in schuilkelders en huizen. Duitsers schieten terug met FLAK op de toestellen.

In Klundert vallen ongeveer 50 doden. In Dinteloord 44. Zevenbergen wordt ook zwaar getroffen door vooral artilleriebeschietingen en verliest ongeveer 85 inwoners. Het zijn qua burgerleed, de zwaarst getroffen plaatsen in West en Midden-Brabant. Veel vernielingen ook.

Bevrijding

Na zware tegenstand bij de Kade en Boerendijk, bevrijden de Britten in de vroege ochtend van 4 november Fijnaart. Daarna gaan ze door naar Heijningen dat een dag later wordt bevrijd, maar is leeg omdat iedereen in Fort Sabina schuilt. Intussen raken de Duitsers verder ingesloten bij Willemstad, terwijl steeds meer militairen zich terugtrekken over het Hollandsch Diep.

Op 6 november om 05.00 uur blazen de Duitsers de Moerdijkbruggen op. Een terugtocht over de weg is onmogelijk voor de Duitse bezetters. Over de Kraaiendijk trekt op 6 november 1944 een eenheid van de South Wales Borderers in de richting van fort de Hel. Een peloton buigt af en gaat naar Fort Sabina. De Britten raken slaags met de achtergebleven Duitse troepen op fort de Hel. Aan de Britse zijde sneuvelen vier mannen en er vallen veel gewonden. De South Wales Borderers treffen op Fort Sabina honderden vluchtelingen aan. Ze vinden ook twee Duitse militairen die zich vrijwillig overgeven aan de Welshmen. In de gemeente Fijnaart en Heijningen vallen tijdens de bevrijding 24 burgerdoden. Ze liggen in een gezamenlijk graf in Fijnaart.

Bevrijding Willemstad

De geallieerden stellen intussen de Duitsers in Willemstad een ultimatum: overgave of een zwaar artilleriebombardement. Ze sturen met de witte vlag een onderhandelingsdelegatie naar Willemstad. Die gaat geblinddoekt naar het hoofdkwartier.

De Duitsers weigeren overgave, maar geven wel toestemming tot evacuatie van de bevolking. Tussen 2 en 6 uur 's middags is er een wapenstilstand. Intussen steken de meeste Duitsers dankzij de Kriegsmarine de rivier over. Als ook de bevolking weg is naar Fijnaart en verder, begint om 18.50 uur een geallieerde beschieting van Willemstad met bijna 200 kanonnen. Tien minuten lang regent het granaten. Enkele Duitsers sneuvelen. Een kleine eenheid elitetroepen blijft achter en vlucht tijdens de daarop volgende nacht ook met Sturmboten naar het noorden. Op 7 november geven een paar Duitsers zich over als de Britten de vesting binnen trekken. Heel de Westhoek is nu bevrijd.

Overval op Fort Sabina

De Britten worden vervangen door Canadese troepen, die versterkt zijn met Belgische vrijwilligers en het Heijningse verzet. Het is dan wekenlang relatief rustig, soms beschieten de Duitsers vanuit Zuid-Holland (Flakkee) het gebied met kanonnen. De geallieerden zij vooral tijdens het Ardennenoffensief bang voor de grote tegenaanval (een steunoperatie) vanuit Zuid-Holland. Die komt er, maar later dan verwacht.

In de nacht van 21 op 22 januari 1945 beginnen ineens de ganzen te kakelen. Ze slaan alarm omdat er mensen in de polder lopen. Vermoedelijk het 40 Marine Einsatz Kommando, dat is met kano's overgestoken en overvalt Fort Sabina. Er ontstaat een kort maar hevig gevecht. De Duitse overval mislukt, echter de Duitsers kunnen toch twee Canadezen krijgsgevangen maken: corporaal J. Steinmetz en trooper Walter Watson Veness. Deze laatste raakte zwaargewond en de Duitsers nemen hem mee naar een hospitaal in Dirksland, alwaar de 21-jarige militair overlijdt. Hij ligt begraven op de Canadian War Cemetery in Bergen op Zoom. Het was de eerste en laatste keer dat Fort Sabina werd aangevallen in zijn geschiedenis (gebouwd in 1811).

Tijdlijn: De geschiedenis van Fort Sabina Henrica